Gemeenschappen voorkomen zorg maar systeem financiert vooral instellingen

Henk Nijmeijer • 12 mei 2026

Gemee

Gemeenschappen voorkomen zorg maar het systeem financiert vooral instellingen


12 mei 2026


Nederland vraagt inwoners steeds meer voor elkaar te zorgen, maar blijft structurele investeringen in zorgzame gemeenschappen behandelen als experiment in plaats van noodzakelijke maatschappelijke infrastructuur.

Het is opvallend hoe eenvoudig Nederland inmiddels zorginstellingen kan financieren, terwijl het nog altijd buitengewoon ingewikkeld is om gemeenschappen te ondersteunen die proberen zorg juist te voorkomen. Afgelopen week las ik een bericht van de minister voor Langdurige Zorg over een kleinschalig wooninitiatief dat de overstap heeft gemaakt van financiering via persoonsgebonden budgetten naar zorg in natura. De minister beschreef hoe ingewikkeld die overgang was geweest: andere registraties, andere dossiers, andere eisen aan gebouwen. Maar uiteindelijk overheerste tevredenheid, vooral omdat de administratieve lasten waren verminderd.


Op zichzelf is daar weinig mis mee. Natuurlijk is het belangrijk dat zorg goed georganiseerd en financierbaar blijft. Natuurlijk moeten bewoners kunnen kiezen voor een vorm die bij hen past. En natuurlijk is het winst wanneer zorgverleners minder tijd kwijt zijn aan papierwerk.


Maar terwijl ik het bericht las, drong zich tegelijkertijd een andere vraag op. Waarom lukt het ons eigenlijk wel om voortdurend nieuwe routes te organiseren binnen het formele zorgsysteem, terwijl initiatieven die proberen zorg juist te voorkomen nog altijd moeten vechten voor structurele ondersteuning? Die vraag raakt aan een fundamentele tegenstelling in het huidige zorgdebat.


Vrijwel iedereen erkent inmiddels dat de zorg in Nederland tegen grenzen aanloopt. De vergrijzing neemt toe. Het aantal zorgprofessionals groeit niet mee. Mantelzorg staat onder druk. Tegelijkertijd wordt van inwoners steeds vaker verwacht dat zij langer zelfstandig thuis blijven wonen en meer naar elkaar omkijken. Begrippen als “samenredzaamheid”, “noaberschap” en “zorgzame gemeenschappen” keren voortdurend terug in beleidsstukken, visies en verkiezingsprogramma’s. Maar zodra inwoners, dorpen of wijken daadwerkelijk proberen die verantwoordelijkheid gezamenlijk vorm te geven, blijkt hoe beperkt de ruimte daarvoor in werkelijkheid nog is.

In Groningen werken wij vanuit Groninger Kracht aan zorgzame gemeenschappen in dorpen en wijken. Daar ontstaan initiatieven waarin inwoners samen met professionals zoeken naar een nieuwe balans tussen formele en informele zorg. Niet langer automatisch denken vanuit “meer zorg”, maar vanuit de vraag: wat kunnen inwoners zelf, wat kunnen zij samen organiseren, en waar zijn professionals echt nodig? Dat klinkt logisch. Sterker nog: het wordt vaak gepresenteerd als dé noodzakelijke beweging voor de toekomst van de zorg.


We merken in de praktijk dat juist deze beweging voortdurend vastloopt op systemen die nog volledig zijn ingericht op individuele zorgprestaties, indicaties en professionele uren. Het systeem begrijpt een instelling. Het begrijpt een contract. Het begrijpt een declaratie. Maar een gemeenschap die samen probeert kwetsbaarheid op te vangen, past nog altijd moeilijk binnen de bestaande financieringslogica.


En precies daar wringt het. Want een zorgzame gemeenschap levert wel degelijk maatschappelijke waarde op. Misschien zelfs meer dan we nu financieel zichtbaar maken. Wanneer inwoners elkaar ondersteunen, wanneer vrijwilligers een vangnet vormen, wanneer professionals meer faciliterend gaan werken en wanneer een dorp zelf mee verantwoordelijkheid draagt voor kwetsbare inwoners, dan vermindert vaak juist de druk op zwaardere zorg. Mensen blijven langer zelfstandig functioneren. Eenzaamheid neemt af. Problemen worden eerder gesignaleerd. Zorgvragen escaleren minder snel.


Toch blijft structurele financiering van dit soort bewegingen ingewikkeld. Vaak zijn initiatieven afhankelijk van tijdelijke subsidies, pilots of experimenteerruimte. Zodra een projectperiode eindigt, ontstaat opnieuw onzekerheid. Alsof gemeenschapskracht interessant is zolang het vernieuwend klinkt, maar nog geen volwaardige maatschappelijke infrastructuur mag worden. Dat is opmerkelijk. Zeker omdat dezelfde overheid tegelijkertijd benadrukt dat professionele zorg in de toekomst niet langer alles kan overnemen.


Misschien komt dat omdat ons denken over zorg nog steeds diep institutioneel is georganiseerd. We financieren wat zichtbaar, meetbaar en professioneel georganiseerd is. Een bed, een indicatie, een zorgzwaartepakket of een geregistreerd zorgmoment passen logisch in systemen van verantwoording. Maar hoe financier je een buurvrouw die voorkomt dat iemand vereenzaamt? Hoe waardeer je een dorpsnetwerk dat voorkomt dat een oudere voortijdig opgenomen moet worden? Hoe maak je de maatschappelijke waarde zichtbaar van inwoners die verantwoordelijkheid nemen voor elkaar?


Dat zijn veel ingewikkeldere vragen. Maar het zijn wel precies de vragen die bepalend zijn voor de toekomst van de zorg. Want uiteindelijk gaat het niet alleen over geld. Het gaat over de vraag welk mensbeeld onder ons zorgsysteem ligt. Blijven we vooral denken vanuit zorg als professionele voorziening die geleverd moet worden? Of durven we werkelijk te investeren in een samenleving waarin mensen opnieuw onderdeel worden van elkaars leven?


De beweging naar zorgzame gemeenschappen vraagt namelijk niet alleen iets van inwoners. Zij vraagt minstens zoveel van overheden, financiers en zorgorganisaties. Het vraagt vertrouwen. Regelruimte. Langetermijndenken. En vooral de bereidheid om gemeenschappen niet langer te zien als vrijblijvende aanvulling op het systeem, maar als een essentieel onderdeel van de oplossing.



Misschien ligt de grootste hervorming van de zorg daarom niet in nieuwe betaaltitels of andere administratieve routes, maar in de vraag of we eindelijk durven investeren in de samenleving zelf.


Dit artikel verscheen oorspronkelijk op LinkedIn op 12 mei 2026. Ik schreef het vanuit mijn toenmalige werk bij Groninger Kracht.


Verder lezen? Mijn vijfdelige reeks over zorgzame gemeenschappen begint met Sociale veiligheid als fundament van inclusie en gezondheid.  Onder dat artikel vind je de links naar de andere delen.


door Henk Nijmeijer • 31 mei 2026
Henk Nijmeijer blikt terug op 25 jaar openstelling van het huwelijk en vraagt wat er nodig is om juridische gelijkheid ook in het dagelijks leven te ervaren.
door Henk Nijmeijer • 2 mei 2026
Henk Nijmeijer over 4 en 5 mei, de vervolging van homoseksuele mannen onder het naziregime en wat vrijheid vandaag voor lhbti+ personen betekent.
door Henk Nijmeijer • 24 april 2026
Henk Nijmeijer over regenboogvlaggen, Pride en digitale platforms: waarom zichtbaarheid vraagt om blijvende betrokkenheid, eigenaarschap en verantwoordelijkheid.
door Henk Nijmeijer • 31 maart 2026
Henk Nijmeijer over lhbti+ acceptatie onder jongeren en de verantwoordelijkheid van scholen, bestuurders en ouders voor zichtbaarheid en sociale veiligheid.
door Henk Nijmeijer • 23 maart 2026
Henk Nijmeijer over Lentekriebels, diversiteit en zichtbaarheid: hoe een open gesprek kinderen ruimte geeft om zichzelf en elkaar te begrijpen.
door Henk Nijmeijer • 9 maart 2026
Henk Nijmeijer over hoe nuance en voorzichtigheid kunnen veranderen in uitstel, en wat dat betekent voor inclusie, zichtbaarheid en gelijkwaardigheid.

door Henk Nijmeijer • 20 februari 2026
Henk Nijmeijer over inclusie, regenboogmoeheid en zichtbaarheid: waarom gelijkwaardigheid het fundament vormt voor een vrij en veilig publiek debat.

door Henk Nijmeijer • 9 februari 2026
Wat vragen zorgzame gemeenschappen van beroepskrachten en bestuurders? Henk Nijmeijer over ruimte geven, vertrouwen en relationeel vakmanschap.
door Henk Nijmeijer • 2 februari 2026
Henk Nijmeijer over nabijheid, vertrouwen en lokale context: waarom zorgzame gemeenschappen ruimte, tijd en herkenbare taal nodig hebben.
door Henk Nijmeijer • 24 januari 2026
Henk Nijmeijer over hulp vragen en aanbieden: hoe vertrouwen, nabijheid en sociale veiligheid ruimte maken voor zorgzame gemeenschappen.