Twee minuten stilte en dan?
Twee minuten stilte en dan?
2 mei 2026
Op 4 mei zijn we twee minuten stil. Op pleinen, in huiskamers, langs straten waar de vlag halfstok hangt. We buigen ons hoofd, we herdenken de doden en we geven betekenis aan een geschiedenis die ons gevormd heeft. Maar stilte is geen vanzelfsprekendheid. Stilte vraagt om besef. En juist dat besef lijkt steeds verder weg te raken. Want wat herdenken we eigenlijk, als we niet meer scherp voelen wat er op het spel stond?
Vrijheid is voor velen een gegeven geworden. Iets wat er gewoon is. Iets wat hoort bij het leven in Nederland. Maar wie om zich heen kijkt, ziet een andere werkelijkheid. Oorlogen op het Europese continent. Conflicten die wereldwijd oplaaien. Mensen op de vlucht, op zoek naar veiligheid. Democratische waarden die onder druk staan, ook binnen landen die ooit als stabiel werden gezien. Vrijheid is geen vanzelfsprekendheid. Niet toen en ook nu niet.
We herdenken de slachtoffers van oorlog en vervolging. We staan ook stil bij de mannen die door het naziregime werden vervolgd omdat zij homoseksueel waren of daarvan werden beschuldigd. Velen van degenen die in concentratiekampen terechtkwamen, moesten daar een roze driehoek dragen. Lange tijd bleef hun verhaal onderbelicht. Pas decennia later kwam er ruimte voor erkenning. Die geschiedenis laat zien hoe gemakkelijk groepen mensen buiten de bescherming van de samenleving kunnen vallen. Soms stilzwijgend, soms bewust. Dat besef raakt aan het heden. Want hoewel de context anders is, is de vraag die onder herdenken ligt nog altijd actueel: voor wie is vrijheid vanzelfsprekend en voor wie niet?
Als Regenboogambassadeur spreek ik met inwoners, bestuurders, sportverenigingen en scholen. Wat daar steeds terugkomt, is dat vrijheid niet voor iedereen gelijk voelt. Voor lhbti+ personen is zichtbaarheid nog vaak een afweging. Hand in hand lopen, open zijn over wie je bent, jezelf uitspreken, dat zijn geen neutrale handelingen. Ze vragen moed, omdat de reactie van de omgeving niet altijd voorspelbaar is. Vrijheid zit niet alleen in wetten of rechten. Het zit in het dagelijks leven. In de vanzelfsprekendheid waarmee je jezelf kunt zijn, zonder angst voor afwijzing, uitsluiting of geweld. En juist daar schuurt het.
Wat we in de wereld zien gebeuren, maakt dat ongemak alleen maar zichtbaarder. Want het laat zien hoe snel verworvenheden kunnen kantelen. Hoe fragiel democratie kan zijn. Hoe rechten die ooit bevochten zijn, opnieuw ter discussie worden gesteld. Niet alleen ver weg, maar soms ook dichterbij dan we denken. Misschien is dat wel het ongemakkelijke besef dat bij 4 mei hoort. Dat herdenken niet alleen terugkijken, maar ook vooruitkijken is. Een moment waarop we onszelf de vraag moeten stellen: hoe stevig is de vrijheid die wij denken te hebben? En wie valt daar nog steeds buiten?
Op 5 mei vieren we de bevrijding. Festivals, muziek, ontmoeting. Terecht. Vrijheid mag gevierd worden. Maar vieren zonder besef maakt vrijheid oppervlakkig. Het risico is dat het losraakt van de betekenis die het ooit had en nog steeds zou moeten hebben.
Herdenken en vieren horen bij elkaar, maar ze vragen allebei iets van ons. Niet alleen aanwezigheid, maar betrokkenheid. Niet alleen ritueel, maar reflectie. Misschien zit de werkelijke betekenis van deze dagen niet in de stilte zelf, maar in wat we daarna doen. In de gesprekken die we voeren. In de keuzes die we maken. In de manier waarop we omgaan met verschillen, met zichtbaarheid, met de ander.
Vrijheid is pas echt betekenisvol als we haar delen. Niet als abstract ideaal, maar als dagelijkse praktijk. En zolang die vrijheid, hier of elders, onder druk staat, is twee minuten stilte nog maar het begin.









